تاریخچه

تا سال 1510 میلادی اپیدمی این بیماری 31 بار گزارش شده است . شای ایتالیایی ها نخستی کسانی بودند که آنفولانزای مرغی را به خوبی شناختند و به آن طائون مرغی می گفتند . آنفولانزا کلمه ای ایتالیایی است . مفهوم این نام بلای آسمانی و یا نفوذ سرماست . در پاندمی آنفولانزا در سال 1889 دانشمندی  باسیل هموفیلوس آنفولانزا را از مبتلایان جدا کرد و تصور نمود که عامل بیماری است . آنتی کور مربوط به ویروس آنفولانزا A2 در سرم خون افرادی که در آن همه گیری به بیماری مبتلا شدند ، یافت شد و لذا احتمال دارد که ویروس عامل در آن پاندمی همین سوش بوده است .

در همه گیری وسیع بیماری در 1918 مرگ و میر بالایی وجود داشت و اثرات کشنده آن اغلب با عفونت هموفیلوس آنفولانزا همراه بود .

عامل این اپیدمی با توجه به پیدایش بیماری در قوها و بررسی های سرولوژیک بعدی ، سوش Swine آنفولانزای A  تعیین گردید . با جدا کردن ویروس آنفولانزای A و B  دوره جدید بیماری آغاز شد .

با استفاده از جنین تخم مرغ و روش های هماگلوتیناسیون ، پیشرفت سریعی در شناخت ویروس ها حاصل گردید . در اما ظهور آنفولانزای سوش A-I و تغییر در آنفولانزای B مسئله را پیچیده تر کرد . تغییر دیگر در آنفولانزای B اتفاق افتاد و انواع هنگ کنگی آنفولانزای A ظاهر شد . یک گروه مشخص دیگر ویروس ها که تحت عنوان  آنفولانزای C  نامیده می شود ظهور پیدا کرد  . این ویروس از برخی جهات از ویروس آنفولانزای A و B  متفاوت است و نقش آن در بیماریهای تنفسی از اهمیت کمتری برخوردار است .

ايران و آنفلوآنزاي مرغي
از آنجايي كه ايران زيست‌گاه زمستاني بسياري از گونه‌هاي پرندگان مهاجر است همواره احتمال مواردي از بيماري خطرناك آنفلوآنزاي مرغي كه قابليت انتفال به انسان را نيز دارد، وجود دارد.

مناطق شمالي‌ايران نخستين بخش از ايران خواهد بود كه احتمال شيوع آنفلوآنزاي مرغي در آنجا وجود دارد. دراين منطقه باسردشدن هوا پرندگان مهاجر مناطق "سيبري" و كشورهاي شمالي مكان‌هايي درايران را كه جنبه تالاب‌هاي بين‌المللي داشته‌براي فرود واسكان‌انتخاب مي‌كنند بويژه دراستان‌هايي مانند چهارمحال و بختياري.

پرندگان مهاجر كه تعداد آنها هرساله به هزاران قطعه مي‌رسد از نوع "حواصيل ،اردك، لك لك و مرغابي" است .

اين پرندگان يك ماه‌در تالابهاي يادشده مانده سپس به طرف استان‌هاي گرمسيري كشور و زيستگاه‌هاي استان خوزستان كوچ مي‌كنند .

با توجه به شيوع بيماري آنفلوآنزاي مرغي دركشورهاي همسايه، مي‌توان توصيه كرد كه مردم از شكار پرندگان مهاجر در استان‌هايي مانند چهار محال و بختياري و خوزستان خودداري كنند.

با شيوع بيماري آنفلوآنزاي مرغي سازمان دامپزشكي ايران در يك اقدام پيشگيرانه نزديك به ‪ ۴۵هزار قطعه مرغ بومي در حاشيه مرزي شمال غربي كشور (مرز ايران باتركيه) به‌عمق ‪ ۱۰كيلومتر را معدوم كرد.

مسولان اين سازمان مي‌گويند اين اقدام با هدف كنترل و تشديد اقدامهاي پيشگيرانه در سراسر كشور در خصوص مقابله با بيماري آنفلوآنزاي فوق حاد پرندگان (آنفلوآنزاي مرغي ) صورت گرفته است.

سازمان دامپزشكي براساس نمونه‌گيريهاي صورت گرفته از واحدهاي صنعتي و سنتي، اعلام كرد تاكنون موردي دال برتاييد وجود آنفلوآنزاي فوق حاد پرندگان (‪ (H5N1در كشور مشاهده نشده است.

درهمين راستا كارشناسان براين باورند كه شايد يكي از مهمترين عوامل عدم آلودگي كشور به آنفلوآنزاي مرغي ، عدم واردات اين فرآورده باشد كه مزيت بزرگي براي كشور است.

به گفته كارشناسان از آنجايي كه اهميت موضوع بسيار زياد بوده بهتر است موضوع به صورت يك طرح ملي در سراسر كشور مورد توجه قرار گيرد.

كارشناسان درهمين حال مسووليت سنگين رسانه‌هاي همگاني را يادآورشده ، معتقدند كه براي اجراي طرحي ملي در كشور رسانه‌ها بايد به برنامه‌هاي گسترده توجيهي و تبليغي براي آشنايي بيشتر دست‌اندركاران و نيز مردم توجه و آن را دردستور كار خود قرار داده و با طرح همگام باشند.

معرفی

ويروس هاي آنفلوانرا به خانواده ارتوميكسو ويريده تعلق دارد، نشانه اين خانواده ژنوم RNA تك رشته اي است ، ويروس هاي آنفلوانرا برطبق پروتئين هاي هسته اي شان به انواع A,B,C  تقسيم مي شوند .در حاليكه زيرگونه هاي ويروس آنفلوانراA توسط پوشش گليكو پروتئين  كه داراي فعاليت هموآگلوتينين (HA) يا نورو- آمينيداز (NA) هستند، شناخته مي شوند . ميزان بالاي موتاسيون و طبقه بندي مجدد  ژنتيكي اين ويروسها به تنوع پذيري بالاي آنتي ژن هاي HAوNA نسبت داده مي شود. تغيير تدريجي  آنتي ژنتيكي ويروس را قادر مي سازد تا از شناسائي شدن توسط سيستم ايمني بگريزد. تغييرات آنتي ژنيكي كه باعث بروز سويه هاي جديد عامل اپيدمي هاي فراگير شوند نادر است.ويروس B متحمل تغييرات آنتي نمي شود و به زير گونه تقسيم نمي گردد.

ويروس هاي آنفلوانراي A طيفي از پستانداران (مانند خوك واسب) و انواع پرندگان را آلوده مي سازد .در حاليكه عفونت هاي ناشي از ويروس هاي نوع BوC عمدتا به انسان محدود است. فقط انواع AوB موجب بروز حالت نگران كننده بيماري در انسان مي شوند. انسان معمولا توسط ويروس هاي زير گونه هاي H1,H2, يا H3 ,N 1 يا N 2 آلوده مي شود. زير گونه هاي دامي ويروس هاي آنفلوانرا در آلوده كردن انسان خيلي موثر نيستند و وقتي زير گونه هاي دامي گاهگاهي بصورت مستقيم باعث بروز بيماري در انسان شوند ، ميزان مرگ و مير مي تواند بالا برود .براي مثال شيوع H5N1  طيور در هنگ كنگ موجب آلودگي تائيد شده 18 نفر گرديده كه 6 مورد آن كشنده بود .ويروس H5N1 تغيرات آنتي ژنيكي بعدي را طي كرده  ودر سالهاي اخير سويه بسيار بيماريزا H5N1  (فوق حاد) موجب شيوع گسترده بيماري در جمعيت طيور از كشورهاي آسيايي شده است .به علاوه ساير زير گونه هاي ويروس طيور نظير H9N2 و H 7N 7و H 7 N 3و H10 N 7 اخيرا موجب بروز بيماري در طيور و گاهگاهي در انسان در نقاط مختلف جهان گرديده است .

لازم به ذکر است که خانم ویلینا لیم که اهل کشور اندونزی است کاشف این بیماری است .

لیم را اکنون بزرگترین وبهترین ویروس شناس جهان می شناسند . این زن کسی است که آنفولانزای مرغی، آنفولانزای آویان وسایر آنفولانزاها وسرماخوردگی های خطرناک واخیر جهان را که از پرندگان به میان آدمیان راه یافت، کشف کرده است . هم اکنون 175محقق ودانشمنددر آزمایشگاه لیم وزیر دست او به پژوهش پرداخته اند. در خصوص اهمیت این زن ودستاوردهای او کافی است که از یکی از روزنامه نویسان مشهور لندنی نقل قول شود. او درباره ویلینام لیم نوشت:((جهان زمانی آسوده به خواب می رود که می داند این زن بیدار است)) 

    
                   کلود برنارد       Claude Bernard

                                فیزیولوژست

این قانونگذار بزرگ فیزیولوژی از اهل فرانسه در سال 1813 در « سن ژولین» چشم به جهان گشود.

ابتدا در شهر لیون به شاگردی دوا سازی پرداخت و مدتی بعد به تیاتر روی آورد اما در تیاتر موفق نشد و به تحصیل علوم طب وارد دانشگاه شد.

در سال 1739 فارغ التحصیل طب شده که بلافاصله به سمت داکتر در شفاخانه انترن مشغول به کار شد و با داکتر «ماژاندی» آشنا گردید و به شاگردی وی پرداخت. این داکتر خشن و سگندل نفوذی عجیب در وی داشت، بطوریکه او نیز همچون استاد خود تجربه را تنها راهنمای شیوه خویش می دانست. اما چندی بعد که مشکلات این راه را دریافت در پی اصلاح نظریه و شیوه استاد خود برآمد و گفت:

« باید علم را از انبوه کردن مدارک خارج ساخت و بوسیله تفکر روابط بین این مدارک را معلوم نمود و از مجموعه آنها به اکتشاف واقعی رسید.»

این تغیر شیوه او باعث گردید که بزودی در سال 1847 در کولژ دوفرانس به عنوان جانشین استاد انتخاب شود.

« کشف لوزالمعده » توسط برنارد باعث گردید به وی جایزه فرهنگستان علوم فرانسه تعلق گیرد. در سال 1851 موفق به کشف چگونگی کار جگر و ساختمان آن و کار قند در بدن گردید که جایزه دیگری را به او اختصاص داد و با این اکتشاف حیات شناسی کلاسیک را دگرگون نمود.

از دیگر اکتشافات فیزیولوژی وی «چگونگی گردش خون» و «ثابت بودن درجه حرارات بدن» را می توان نام برد که تحولی نوین در دانش طب فراهم آورد.

کتاب مهم وی بنام « مقدمه ای بر طب تجربی» است که از گذشت دهها سال هنوز از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار است و از این طریق شهرت فراوانی برای او بدست آمد.

«برنارد» بسال 1868 گزارشی برای نمایشگاهی که در همان سال بر پا شده بود، بنام:

«در باره ترقیات علم وظایف الاعضاء در کشور فرانسه»

نوشت که بسیار با ارزش بود.

او دیالکتیک علت و معلوم را بر اساس دانش مثبت و علمی متحقق نمود. «کلود برنارد» را پدر علم زیست شناسی و داکتری نوین می نامند.

این نابغه بزرگ فیزیولوژی در سال 1878 به هنگامی که 65 سال داشت دیده از جهان فرو بست.

  متن زیر از آقای وحید پزشکپور هست . با تشکر از ایشون

 نگاهی به جغرافیای ایران

 مساحت ایران حدوداً1،648،195کیلومترمربع است.وبیش از90% آندرناحیه معروف به فلات ایران قرار دارند.فرورفتگی یافلات مرکزیایران که امروز بیابانی بی آب وعلف است که اطراف آنرا کوها فرا گرفتنه اند.درمغرب ایران رشته کوههای زاگرس از شمال غربی به جنوب شرقی به طول1000کیلومتروعرض200کیلومتر کشیده شده است.دراین کوهها که ارتفاعاشان 1000-1700 متراست دره ها یی متعدد وچین خوردگیهایی متوازی به طول 50-100 وعرض 10-200کیلومتروجود دارند.در دامنه های پرارتفاع کوههای زاگرس هنوز بقایایی از جنگلهای بلوط ،گردو، بادام وپسته   ی وحشی وجود دارند. وکمی پایین تر در دره ها،  مو،انار،انجیر،و…می یروند.در این نواحی کشت گندم،جو،پنبه،تنبابکو ،و…انجام می گیرد.در امتداد خمیدگی کرانهای دریای خزر در قسمت شمالی مثلث فلات ایران ،سلسله جبا ل البرز قرار گرفته  است.این رشته کوه،سدی بلند وباریک را می سا زد که ناحیه ساحلی پر از گیاه را از منطقه بیا بانی مرکزی جدا می کند . در بخش مرکزی ایران دو رشته کوه داخلی،میانی فرورفته را احاطه می کنند که   خشک ترین کویر جهان است. انسان و حیوانات در عصرنوسنگی:

انسان در این عصر که دورانش حداکثر10000 سال به طول  انجامید به پنج اختراع بزرگ دست یافت.صیقل دادن سنگ ،زراعت،گله داری،کوزه گری وساختن انواع ظروف،شروع به خانه سازی.اهلی کردن حیوانات که با اهلی کردن سگ آغاز شده بوددر دوران نوسنگی پیشرفت کرد.

انسان در عصر نوسنگی به اهلی کردن و پرورش گله های بزرگ گوسفند ، بز ، خوک ، گاو و پرورش کبوتر ، غاز و اردک پرداخت . اهلی کردن حیوانات ظاهراً از آسیا آغاز شد . در این عصر و پس از سایر حیوانات وحشی اهلی شد و به خدمت انسان در آمد . از همین عصر نو سنگی یا قبل از آن است که انسان علاوه بر استفاده از پوست حیوانات از پشم گوسفندان و الیاف گیاهانی چون کتان برای خود لباس می دوخت . تغذیه از شیر گاو نیز در همین ایام شروع شد .

سابقه حیوانات در لرستان

دره خرم آباد لرستان که به طول 15 کیلومتر و عرض 10 کیلومتر بین کوههای آهکی منبع ذخیره آب ، کشیده شده است از نظر غار ها و مساکن انسان و وجود حیوانات جالب است . « هول و ویلر » بیش از 9000 ابزار سنگ چخماق تراشیده شده و 6000 تکه استخوان حیوانات را شناسایی کردند . این آثار مربوط به عصر پارینه سنگی در اواخر دوره موستری (50000 سال قبل ) تا اواخر دوره زارزی (12000 قبل ) است . در نواحی « هومیان » و «میرملاس » و « دوشه » از توابع لرستان تصاویر جانوران و آدمیان که قدمتشان به حدود 15000 سال قبل از میلاد می رسد با رنگ های سیاه و زرد و سرخ بر سنگ ها نقش بسته است . اصولاً انسان در جنوب غربی ایران در حوالی 8000 سال قبل از میلاد ابتدا بز و گوسفند را اهلی کرد و به کشت گندم و جو پرداخت . در میانه هزاره ششم قبل از میلاد تحولات پر اهمیتی در جنوب غربی ایران به وقوع پیوست . گاو را اهلی کردند و شیوه های آبیاری را برای کشت معمول داشتند .

دامپزشکی پیش از تاریخ

انسان دوره غار نشینی نیز به نوعی دامپزشکی انجام می داده است . از تصاویر کنده کاری شده بر روی دیوارهای برخی از غارها چنین بر می آید که در مهمانی های اسرار آمیز غارها ، موبدان و جادوگران به سلامت حیوانات  توجه کرده و اعمالی انجام می دادند . اینان نخستین پزشکان و دامپزشکان بودند . بدین ترتیب نوعی طب و دامپزشکی مذهبی ابداع شد که طی قرون و اعصار ادامه یافت . چراغ علم نخستین بار در عصر نو سنگی ، حدود 10000 سال پیش در خاورمیانه افروخته شد ، جانوران را اهلی کرده و در مورد فیزیولوژی و زندگی آنان تجربیاتی کسب کردند .چوپانان بیابان گرد نیز باید اولین دامپزشکان و شاید پزشکان باشند . الزاماً لز شکسته بندی و جا انداختن استخوان ها که برای گوسفندان و گاوان پیش می آمد اطلاع حاصل کردند و با داروهای گیاهی نیز آشنا شدند . اینان علاوه به درمان جراحت ها و شکسته بندی و جا انداختن و دررفتگی مچ پا از برخی بیماری های دیگر نیز بالاجبار اطلاع کسب کردند . اولین دخالت های بهداشتی بشر باید برای کمک گاو در موقع زایمان باشد . بشر اولیه در ایران همانند سایر نقاط جهان وقتی به دامداری و کشاورزی پرداخت ، چون اعتقاد داشت علت بیماری ها نوعی جنون و اختلالات مغزی ناشی از رسوخ دیو در مغز بیماران است و بیماری ها ناشی از ارواح خبیثه هستند . برای دور کردن ارواح خبیثه به مُثُل اعلای حیوانی توسل می جست که بیماری را از حیوانات دفع نماید . از بررسی تاریخی علم پزشکی و دامپزشکی پیش از تاریخ چنین بر می آید که پزشکی و دامپزشکی پیش از تاریخ عمدتاً با هم نشأت  گرفته و با هم به پیش می رفت و چنانکه در بحث های مربوط به ایرانیان توسط یک فرد انجام می گرفت .

نقش دام ها در زندگی آریاییان

ایرانیان آریایی ، مردمی دامدار ونیمه کشاورز بودند و دامها یعنی مایه برکت و قدرت آن ها ، مورد توجه شدید قرار داشتند . این مهاجران گله های گاو و اسب را تربیت می کردند ، زمین را شخم زده و برای خود و دام هایشان آذوقه تهیه می کردند . بیماریها را ناشی از اراده برخی از خدایان می دانستند . بنابراین ، جشن های مذهبی و قربانی کردن را برپا می داشتند تا خشم خدایان را مهار کرده و لطف ایشان را مورد توجه خود نمایند .

دامپزشکی آریاییان :

در زمینه دامپزشکی و دامپروری اینان دو رساله به دست آمده یکی رساله بغازکوی و دیگری رساله دامپزشکی دکن . قدیمی ترین سندی که از دانش ایرانیان آریایی نژاد درباره حیوانات باقی مانده ، لوحه ای است که از هیتیهای آریایی در کشور هوریانی میتانی در ناحیه بغا کوی ترکیه به دست آمده است . در سال 1893/1311 هجری قمری « جیم میل » یک کتاب فوق العاده قدیمی مربوط به گاو کشف کرد . در پی کشف این کتاب ، مشخص شد که آریاییان هند و ایرانی از زمانهای بسیار دور بیماری گاوان را می شناختند و درمان می کردند . از این کتاب چنین بر می آید که طاعون گاوی ، سیاه زخم ، نوعی آنژین شدید ، نفخ شدید شکم ، مننگو آنسفالیت ، چرخش ، دیسانتری ، پیروپلاسموز را می شناختند . این کتاب که باید هند و ایرانی تا حدی نمایانگر دامپزشکی ایران است . در ضمن در زمره نخستین مدارک دامپزشکی جهان است .

دامداری و دامپزشکی دوران ماد :

از کاوشهای باستان شناسی به دست آمده ، چنین معلوم می شود در سرزمینی که مادها به آن گام گذاشته اند، در عصر حجر ومس مردم به کار زراعت دامداری مشغول بودند. از نقوش فراوان نشخوارکنندگان بر ظروف آنها به اهمیت دامپروری پی می بریم. ولی هنوز اثری از اسب نبود. دامها برای مادها ، منبع اصلی ثروت بودند. ساکنان«مانا» مانند مردم نواحی دیگر سرزمین ماد، بیشتر به دامداری مشغول بودند وپرورش گوسفند وگاو وشتر دو کوهانه مرسوم بود. دامپزشکی مادها همان دامپزشکی آریاییان همان دامپزشکی بابل است.

تمدن دامپزشکی وپزشکی ودامپروری در ایران:

در ایران قدیم (دورانهای هخامنشیان ، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان) اهمیت بسیاری بر پرورش ونگهداری حیوانات ودامپزشکی داده شده است. این موضوع در پرورش ونگهداری اسبان نژاده ی سواره نظام اعصار مختلف ایران باستان نمود ویژه ای می یایبد. برای حیوانات درمانگاها وآسایشگاه های در اوخر دوران سلوکی وطلوع دوران اشکانیان وجود داشته است. مسلماً تشکیلات دامپزشکی ودامپروری نیز وجود داشته است. مسئول تشکیلات دامپزشکی ودامپروری ایران در طول تاریخ امیرآخور یا آخورسالار بوده که میر آخوران جزء تحت نظر او کار می کردند وامور دامپزشکی ودامپروری مملکت را اداره می نمودند. میرآخوران علاوه بر شخصیت بالنسبه متخصص دامپروری وداپزشکی که داشتند، عموماً از افراد مهم مملکت واز سرداران قشون بودند. پزشک ودامپزشک، در ایران قدیم هر دو رهسپر یک وادی ویک فن بوده و آموزش آنان در موسسهء واحد، انجام می گرفته است. ولی از قراین بر می آید که در دوران ساسانی تفکیک وظایف پزشک ودامپزشک شروع شده بود. در ایران قدیم مردم به چهار طبقه روحانیون یا کاتوزیان، ارتشیان یا نیساریان کشاورزان یا نسوریان ، پیشوران یا اهنو خوشی تقسیم می شدند. پزشکان ودامپزشکان در طبقه روحانیون قرار داشتند، بعداً جابجای انجام گرفت وحداقل برخی از آنها به طبقه سوم انتقال یافتند. در دوران ساسانیان، به طور کلی باید گفت اساتید پزشکی ودامپزشکی در طبقه موبدان جای داشتند ولی طبیبان ودامپزشکان حرفه ی از آنان جدا بوده ودر طبقه دبیران جای داشتند وتشکیلات بهداشتی ودامپزشکی کشور نیز در سازمانهای دبیران (ادارات)جای داشتند.

تاریخچه نامگذاری 14مهرماه به عنوان روز دامپزشکی :

در سالهای 1369-1368، انجمن اسلامی دانشجویان دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران طرح اولین کنگره دانشجویی دانشجویی دامپزشکی ایران را پایه ریزی نمود. هیأ ت اجرایی این کنگره جهت معرفی و شناساندن حرفه دامپزشکی و تجلیل از خدمات بسیار مهم و ئشایان توجه دامپزشکان و همکاران سایر رده های حرفه دامپزشکی به فکر نامگذاری روزی به عنوان روز دامپزشکی افتاد . بعد از نظر خواهی های فراوان قرار شد که روز بنیانگذاری او.لین تشکیلات آکادمیک ایران ، بعنوان روز دامپزشکی اعلام شود. لذا تحقیقات گسترده ای در این زمینه صورت گرفت و بر اساس تاریخچه تأسیس دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران مشخص شدکه تاریخ تأسیس و نقل و انتقال دلنشکده دامپزشکی کخ در ابتدا به نام مدرسه عالی بیطاری تأسیس و سپس به نام دانشکده دامپزشکی خوانده می شد ، تماماً به دلیل تقارن با آغاز سال تحصیلی در مهر ماه صورت گرفته است . به همین منظور مهر ماه بعنوان ماهی از سال که می تواند روز دامپزشکی در آن نامگذاری شود انتخاب شد ولی روز خاصی مطرح نشد که بتواند ملاک قرار گیرد.بدین ترتیب دانشجویان از استاد دکتر حسن تاج بخش یاری جستند که ایشان مجموعه ای از مطالب جمع آوری شده خود را در اختیار دانشجویان قرار  داد مبنی بر اینکه در چهاردهم هر ماه ایرانی (گؤس = روز گوش ) بر اساس تاریخ ایران و اسلام ، ایرانین برای سلامتی حیوانات آرزو نموده و دعا می خواندند که در قطعنامه اولین کنگره دانشجویان دامپزشکی ایران دردانشگاه تهران چهارده مهر به عنوان روز دامپزشکی اعلام شد . ولی متأ سفانه به دلایل ناکافی و غیر مستدل مورد موافقت شورای فرهنگ عمومی کشور قرار نگرفت . ولی در نهایت با وجود کش و قوسهای فراوان ، در نهایت پس از پیگیریهای مستمر تمامی دلسوزان و مسؤ ولان مراکز و دستگاههای دامپزشکی و برگزاری همایش گرامیداشت روز دامپزشکی در سال 1378 بالاخره روز دامپزشکی ( 14 مهر ) در شورای فرهنگ عمومی به تصویب رسید .

برگرفته شده از : کتاب تاریخ دامپزشکی و پزشکی ایران تالیف دکتر حسن تاجبخش و فصلنامه شماره چهار دامپزشکی